سلطان محمد ميرزا قاجار
150
سفرنامه سيف الدوله ( معروف به سفرنامه مكه ) ( فارسى )
جبل نار و كبريت در اين جلگه كه موسوم به جلگه ابو طاقه است ، چاه آبى است كه در فصل بهار آب شورى دارد . ساير اوقات خشك است . جبال اين دو سه منزل را اعراب جبل نار [ 87 ب ] و جبل كبريت نامند . در اين دو سه منزل ، ماسهء زرگرى ، سنگ در « 3 » ، سمباده و سنگ رومى بسيار هست . بئر معظم از جبل ابو طاقه الى بئر معظم هيفده ساعت [ است ] . اول منزل بعضى كوههاى بزرگ و كوچك در راه واقع است ، همه پست و بلند و سنگ . عقبه الحمرا در چهار ساعتى راه بركه و قلعهء بايرى هست موسوم به عقبة الحمرا . از اين محل تا منزل ، كوه قدرى از راه دور و زمين هموار سنگلاخى است . بيشتر از سنگها ، سنگ سياهى است كه عجمها سنگ پا گويند . درختهاى مغيلان خيلى بزرگ در اين راه ديده شد . خود بركهء معظم بركهء بسيار بزرگى است كه از آب باران پر شود . قلعهء كوچكى دارد كه محافظين بركه در او ساكناند . در چهار فرسخى بركهء معظم ده بزرگى است . سكنهء زيادى دارد . همه قسم زراعت و باغات ، فواكه و مركبات و نخلستان بسيارى دارد . مردمش عرب [ اند ] . حكايت از جملهء غرايب كه اعراب باديه و اهل شام گفتند جميع باغستان [ 88 آ ] و محصول و مردم اين آبادى را يك چاه آب مىدهد كه دايرهء چاه نود و شش ذرع است و قطرش سى و دو ذرع مىشود ، و متصل هشتاد دلو بزرگ كه گاو و شتر دركارند ، آب از اين چاه كشيده مىشود ؛ ابدا نقصانى در اين آب بههم نرسيده
--> ( 3 ) . مقصود سنگى است كه در صورت تراشيدن آن ، عقيق بهدست مىآيد . در صفحات بعد ، ضمن شرح نجف بدين موضوع اشاره شده است .